Ang Talawan
Sinuwat ni Papias P. Apoyon
Guikan kini sa Bisaya Magasin, buwan sa Mayo.
"Dan, mouban kuno si Binoy ug panirador!" sangpit ni Pinot kang Danny nga
maoy giilang pangulo sa pundok.
"Paubanon and talawan?" sulinga ni Danny. "Mao lang nay makadaot sa atong
pundok."
Hinayng miduol si Pinot kang Danny ug may guihunghong. Kalit nanagko ang mga mata ni Danny
ug inanayng mitabas ang pahiyom sa nipis niyang mga ngabil.
"Sige Binoy, kuyog namo aron ta madaghan." uyon ni Danny.
Mahimut-ong midudho si Binoy sa dala niining mga tsokolate nga maoy makapaalibwag sa ubang
mga barkada ni Danny.
"Basta si Binoy, tsampeyon gyod sa barkadahan," matod ni Kolas nga miduom sa
tipak sa tsokolate. "Duna pa niiniy daghan didto sa inyong balay, Noy?"
"Duna pa, pero gitagoan ni Nanay Salud. Apan sagdi lang kay pangitaon ko unya."
ni Binoy nga naniguha pag-inat sa iyang mga lakang aron makaagpas s iyang mga kaubanan nga
misugod na pagsuot sa kasagbotan.
Paghisum-ok nila sa bagang kakahoyan, isig pangandam na sila sa ilang tirador kay dinhi
ila nang mabati and nagkalidades nga mga huni sa kalanggaman.Takulahaw nasigpatan ni Binoy
ang tukmo nga naniksik nga nagbatog sa sanga sa tipolo. Gihuyad niya ang iyan tirador ug
gipunting ang langgam apan kalit siyang gibalda ni Danny.
"Ayaw Binoy! Ako lay tira aron maseguro," pakgang kaniya ni Danny. Milupad
and langgam nga wa maigo sa pagtirador ni Danny.
Mipadayon sila sa kalubihan ni Iyo Taloy. Kalit nadapit and pagtagad ni Pinot sa undol
nga punoan sa lubi diin may langgam sal-ing nagbatog sa tumoy niini nga may gitangag nga
ulod.
"Dan, may salag ug sal-ing," matod ni Pinot nga mipunting sa undol nga lubi.
"Sak-a Not! Tan-awa kon may balahibo na ang mga kuyabog!" mando ni Danny.
"Dili ko puyde, Dan, kay dako ko ug bug-at. Basig mabali ang undol nga lubi kon
akoy mokatkat," balibad ni Pinot. Unya misumpay siya: "Ang maayong pasak-on mao
si Binoy kay gamay ug niwang."
"Husto tuod. Sige, Binoy, sak-a nang undol nga lubi ug susiha kon may mga balhibo
na ang mga kuyabog nga sal-ing,"mando ni Danny.
"Di..dili ko kasaka, Dan. Mahadlok ko," balibad ni Binoy.
"Sus! Miandar na sab ang pagkatalawan ni Binoy. Talawan ka gyod, Binoy.
Talawan!" matod ni Kulas.
"Igo na Kolas! Sige, ikaw na lay katkat!" singhag ni Danny.
Midangkulos pagkatkat si Kolas sa punoan sa lubing undol nga natandog ang garbo gumikan
sa pagsinghag kaniya ni Danny. Paspas ang iyang pagkatkat ug sa dihang hikapon na unta
niya ang salag sa sal-ing, kalit milagaak ang iyang gikapyotan ug nabali. Miagunto kini
pagkahagsa sa yuta. Miagunto sa kasakit si Kolas sa iyang pagdapat sa bantok nga yuta ug
nawad-an siya sa panimuot.
Si Danny ug uban niining mga barkada namatikdan ni Binoy nga nag-iyahayg panagan sa
kahadlok. Tinukmod sa kabalaka sa mahimong mahitabo kang Kolas kon kini pasagdan lang,
giduot ni Binoy ang kutokuto ug gihapyod-hapyod ang kiting. Inanayng mibuka ang mga mata
ni Kolas. Gibalikan na kini sa maayong panimuot. Gipatindog ni Binoy si Kolas ug giagakay
sa papauli sa ila.
"Salamat, Noy, nga imo akong giluwas," matod ni Kolas.
NIANANG pagkaugma, sayong namisita si Danny kang Binoy.
"Binoy, unsay gidangatan ni Kolas kagahapon?" Sanosanong pangutana ni Danny.
"Napiang lang ang iyang bukton ug gipahilot kang Iyo Taloy," asoy ni Binoy.
"Ubani ko, Noy. Duawon nato si Kolas."
"Sige!" sanong ni Binoy.
Sa dihang nagkaatubang na sila si Kolas ug Danny, wala kapugngi sa naulahi ang
pagpahungaw sa gihambin niining pagmahay.
"Wa moy hinungdan nga higala. Mamiya mog buhi. Kon dili pa tungod kang Binoy,
patay na ko."
"Pasayloa lang ko, Las. Unsaon man god nga nanagan man sila si Berting ug Kanor
maong mihunat lang sab ko ug dagan," pangatarongan ni Danny.
PAGPANGLIGID sa mga adlaw inanayng nahibalik ang kabaskog ni Kolas ug naalim na usab
ang kaligutgot nga naluom sa iyang dughan. Mibalki na usab siya sa pagpakighugoyhugoy kang
Danny ug mga barkada.
Karong buntaga nagpudok sila ug nagsabotsabot kon unsay ilang buhaton ning adlawa.
"ah, nasayod na ko kon unsay angay natong buhaton karon," nagkanayon si
Danny.
"Unsa man, Dan?" pakisayod ni Binoy.
"Manglit-ag tag tikling didt sa basakan."
"Kanay maayo!" hugyaw sa kadaghanan ug dihadiha nanggikan gilayon sila.
Sa dihang nakatapos na sina sa paghimog mga lit-ag, namaingon sila sa tubod aron sa
pagpanglimpiyo sa lapok nga mibulit sa ilang mga tiil ug bukton. Takulahaw lang nanagko
ang mga mata ni Danny human kini makapanghimasa sa madapitong talan-awong iyang nakita.
Namilikpilik ang dagkong mga isdang tilapia sa fishpond ni Iyo Taloy nga nahimutang ubos
sa tubod.
"Manakop ta ug isda?" agda ni Danny dayong ubos sa fishpond. Ang uban misunod
apan sila si Binoy ug Kolas wala moawat.
Sa ilang pagpamauli diin sila si Binoy ug Kolas walay mga bitbit nga isda, mga
malipayon sila si Danny ug mga kauban. Unya kalit napahunong si Danny ug giatubang sina si
Binoy ug Kolas.
"Kuydawo mong duha, ha? Masayran gani ni Iyo Taloy kining among gibuhat, kamo
gayoy akong kulatahon. Nakasabot?"
"Nakasabot man, Dan," tubag ni Binoy.
Pagkahapon nakita ni Binoy ang pagdangadanga ni Iyo Taloy sa ilang uban kang Kolas.
"Binoy, ayaw na lag likoliko. Nagsulti kanako si Kolas nga nasayod ka sa mga
nangawat sa akong fishpond. Kinsa sila?"
Wala dayon makatubag si Binoy. Naglibog siyang nagtutok kang Kolas.
"Kinsa sila Binoy? Tug-an?"
"Sila si Danny ug mga kauban," bungat ni Binoy.
Wa manamilit nga mibiya si Iyo Taloy. Baskog ang mga lakang ug nagpangusmo.
"Wa ka mahadlok sa bahad ni Danny, Binoy?" sukot ni Kolas.
"Kon anaa sa katarongan ug kamatuoran way luna ang kahadlok nga mohari sa imong
pagka tawo", pahayag ni Binoy.
(KATAPUSAN)
Back to top
|